Soms voelen we ons niet prettig, maar kunnen we niet duidelijk benoemen wat we precies ervaren. “Ik voel me slecht.” “Ik zit even niet lekker in mijn vel.” “Ik voel me gespannen.” “Ik voel geen vreugde.” Soms is het fysiek: een krop in de keel, een knoop in de maag, gepieker, niet in slaap kunnen vallen of constante moeheid.
Wat is een 'slecht gevoel' eigenlijk?
Een “slecht gevoel” is een parapluterm. Het is een verzamelnaam voor een breed scala aan emoties. We gebruiken deze woorden als we weten dat we ons niet lekker voelen, maar nog niet goed kunnen differentiëren wat er precies aan de hand is.
Achter een “slecht gevoel” kan namelijk angst schuilen, maar ook verdriet, schuldgevoel, schaamte, eenzaamheid, frustratie, walging, rouw of somberheid. Soms is het een complexe ervaring waarbij je meerdere emoties tegelijk ervaart, zoals haat of rancune.
Emoties als signalen
Emoties zijn in de kern niets anders dan signalen over jouw interactie met de omgeving. Net zoals fysieke pijn je vertelt dat je je hand boven een hete kookplaat houdt, vertelt een slecht gevoel dat jouw omgeving op dat moment schadelijk of kwetsend voor je is.
Hoe ontstaat een slecht gevoel?
Ik werk veel vanuit het Gestalt-perspectief. In zijn befaamde boek “Ego, Hunger and Aggression” postuleert Fritz Perls dat een emotie ontstaat uit het samenspel tussen het organisme (jij) en de omgeving.
Stel je voor:
Als je honger hebt en je krijgt een lekkere rode appel, dan voel je je blij en voldaan.
Krijg je een rotte appel, dan voel je afkeer.
Geeft je moeder je eerst een mooie rode appel, maar vervangt ze die twee seconden later door een rot exemplaar? Dan voel je verdriet en misschien boosheid.
Geef jij een rotte appel aan een vriend in de hoop dat hij het rote deel niet ziet, maar hij ontdekt het toch? Dan voel je je schuldig en beschaamd.
Wordt die vriend vervolgens boos op jou? Dan voel je angst.
Deze reacties zijn simpelweg signalen voor ons organisme dat de situatie niet veilig of bevorderlijk is.
De biologische oorsprong van slecht gevoel
Onze hersenen zijn geëvolueerd om te overleven, niet per se om constant gelukkig te zijn. In ons brein scannen verschillende structuren continu op dreigingen.
De hersendelen die met de zintuigen verbonden zijn, scannen of wat je ziet, hoort, ruikt en voelt gevaarlijk is.
De hersendelen die met proprioceptie (positiezin) en interoceptie (waarneming van signalen binnen het lichaam) bezig zijn, scannen of je de steun onder je voeten voelt of dat je valt, of je de balans van jouw houding kunt handhaven, of jouw spieren gespannen of ontspannen zijn, en of je ademhaling diep of oppervlakkig is.
Als er signalen van gevaar zijn, luidt de amygdala, het alarmcentrum van je brein, (figuurlijk gesproken) de noodklok. Dan kunnen cortisol en adrenaline door je lijf jagen nog voordat je met je verstand begrijpt waarom je je “slecht” voelt.
De cognitieve oorsprong van slecht gevoel
Volgens de Cognitieve Gedragstherapie (CGT) ontstaat een gevoel niet alleen door de gebeurtenis zelf, maar door de interpretatie ervan.
Bijvoorbeeld, als je geen reactie krijgt op een appje, dan kun je daar op twee manieren op reageren.
In het ene geval kun je denken: “Ze hebben het vast druk.” Dan voel je je neutraal.
In het andere geval kun je denken: “Ze vinden me niet meer aardig.” Dan kun je je slecht, eenzaam en onzeker voelen.
Onverwerkte trauma’s en 'Emotional Debt'
Soms is een slecht gevoel in het heden een emotionele echo uit het verleden. Wanneer we emoties onderdrukken, verdwijnen ze niet; ze slaan zich op in ons zenuwstelsel. Dit noemen we ook wel ’emotionele schuld’. Een kleine tegenslag vandaag kan een enorme golf van negativiteit triggeren omdat het een oude wond aanraakt.
Waarvoor is een “slecht gevoel” nuttig?
Het klinkt tegenstrijdig, maar we hebben het slechte gevoel nodig.
Ten eerste, hebben we dat nodig voor aanpassing. Emoties dwingen ons gedrag te evalueren. Spijt na een ruzie motiveert je om het goed te maken.
ten tweede, hebben we dat nodig voor bescherming. Emoties brengen de aandacht naar onze grenzen. Angst is een signaal dat je weg wilt uit een onveilige situatie.
Hoe ga je met slecht gevoel om? (De do's en don'ts)
De meeste mensen maken de fout om tegen een slecht gevoel te vechten. Maar dat blokkeert het gevoel en maakt het sterker. What you resist, persists.
Wat je NIET moet doen:
- Verdoven: Overmatig eten, scrollen, alcohol of werkverslaving om de pijn te vermijden.
- Rumineren: Eindeloos malen over het "waarom" zonder tot een oplossing te komen.
- Jezelf veroordelen: Je slecht voelen over het feit dat je je slecht voelt ("Ik moet gewoon positiever zijn").
Wat je WEL kunt doen:
- Erkenning geven: Benoem het gevoel hardop: "Ik merk dat ik me nu angstig voel." Dit haalt de scherpe randjes eraf.
- Zelfcompassie: Behandel jezelf zoals je een goede vriend zou behandelen.
- Lichamelijke check-in: Waar voel je het in je lichaam? In je borst? Je keel? Door de fysieke sensatie zonder oordeel te observeren, kan de energie van de emotie makkelijker doorstromen.